ทุนที่ได้รับมามีความความสำคัญยังไงกับ ม.บูรพา วิทยาเขตสระแก้ว

ทุนนี้เป็นทุนที่เราแบ่งออกเป็นภายในและภายนอก ภายในก็คือเรื่องขวัญและกำลังใจของบุคลากร ซึ่งเราไม่เคยขอทุนประเภทนี้ได้ พอได้มีโอกาสได้ทำและขอทุนได้ เพื่อน ๆ พี่ ๆ ภายในสำนักงานจึงเกิดแรงบันดาลใจ และได้เริ่มขอทุนจากภายนอก โดยภายหลังจากปี 2566 เป็นต้นมา ทุกคนเริ่มหันมาให้ความสนใจกันมากขึ้น เลยเกิดเป็นบรรยากาศทางวิชาการที่มีความสนุกเพิ่มขึ้นส่วนภายนอกเราได้มีโอกาสเข้าไปร่วมทำงานวิจัยกับท้องถิ่นอย่างจริงจัง โดยปกติเราเป็นมหาวิทยาลัยในท้องถิ่น และให้บริการทางวิชาการในพื้นที่อยู่แล้ว แต่ยังไม่ค่อยได้ทำออกมาให้เป็นที่เผยแพร่ แต่ครั้งนี้เราได้โจทย์มาคือการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนชายแดน คือถ้าเรามองจังหวัดสระแก้วเป็นภาคตะวันออก บางคนไม่รู้ว่าสระแก้วอยู่ในภาคตะวันออกด้วยซ้ำ เพราะเราไม่มีทะเล เราเป็นภาคตะวันออกที่ไม่มีทะเล และมีภาษาพูด วิถีชีวิต การกิน หรือผลผลิตจากการเกษตร ไม่เหมือนคนทางภาคตะวันออกเลย

เราจึงต้องมาศึกษาวิจัยดูว่าจริง ๆ แล้ว คนในพื้นที่เขาทำหรือประกอบอาชีพอะไร คนในพื้นที่ชายแดนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ ทำการเกษตรและปศุสัตว์ ด้านการเกษตร จะเน้นปลูกพืชไร่ เช่น อ้อย และมันสำปะหลัง เป็นหลัก แต่พอมาถึงพื้นที่ชายแดนจริง ๆ ค่อนข้างแห้งแล้งทำการเกษตรไม่ค่อยได้ผล ส่วนใหญ่จะทำปศุสัตว์ คือ การเลี้ยงวัวและการเลี้ยงวัวของคนที่นี่จะมีลักษณะที่พิเศษกว่าการเลี้ยงวัวแบบปกติซึ่งเป็นการนำเข้าสู่งานวิจัยที่เราทำ คือวัวที่นี่จะส่งออกต่างประเทศ ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่น่าเชื่อเลยว่าสามารถส่งออกไปได้อย่างไร เราจึงได้ทำการศึกวิจัยการส่งออกวัว พบว่าโดยส่วนใหญ่ใช้วิถีชุมชนในการส่งออก จึงเกิดเป็นบริบทที่คนในพื้นที่ใช้ทำมาหากิน ซึ่งเป็นเศรษฐกิจรากหญ้าที่ทำให้เกิดรายได้กับคนในชุมชนจริง ๆ เราจึงเอามาทำการศึกษาวิจัยและเขียนขอทุน ซึ่งเราพบว่าวัวของที่นี่ไม่ใช่แค่ส่งไปที่ประเทศกัมพูชาเท่านั้น มันถูกส่งไปถึงประเทศเวียดนามเลยทีเดียว พอเราเห็นถึงต้นตอและเส้นทางจึงเกิดความสงสัยว่าขั้นตอนและวงจรการส่งออกเป็นเช่นไร จึงได้เริ่มเข้าไปศึกษาและมาทำการวิเคราะห์ว่า จริง ๆ แล้ว ใครได้ประโยชน์ตรงไหน ใครที่ควรจะเข้าไปส่งเสริม เกิดเป็นงานวิจัยเรื่องการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนพื้นที่ชายแดนที่เป็นคนกลุ่มเปราะบางที่มีความยากจน

หลังจากที่ทำการวิจัยและขอทุน ฯ ได้สำเร็จ เกิดการกระตุ้นอะไรบ้าง

พอเราได้ศึกษาเส้นทางของการขอทุนแล้ว จึงเกิดเป็นกระบวนการขึ้น โดยในตอนนั้น อ.จักรพันธ์   นาน่วม มีส่วนช่วยผลักดันในส่วนของสภาเกษตร โดยเอาเรื่องนี้เข้าไปสร้างความเข้มแข็งให้กับเกษตรกรต้นน้ำจริง ๆ เพราะในตอนแรกเกษตรกรในพื้นที่เขาเลี้ยงวัวเหมือนเป็นอาชีพเสริม ไม่ได้จริงจังไม่ได้ใส่ใจ จึงไม่ได้ผลผลิตที่ดีมากนัก เราจึงอยากส่งเสริมโดยการสร้างโมเดลเพื่อเพิ่มผลผลิตและรายได้จากการเลี้ยงวัว ซึ่งตอนนี้เรื่องได้เข้าไปถึงสภาเกษตรกรของจังหวัดแล้ว โดยทางอาจารย์หรือนักวิจัยของ ม.บูรพา วิทยาเขตสระแก้ว ได้เข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่กระบวนการแรกรวมไปถึงห่วงโซ่ทั้งหมดของวงจรเลย ซึ่งพอเราได้มาศึกษาและวิเคราะห์ทั้งระบบ จึงได้รู้ว่าเกษตรกรต้นน้ำ ผู้รวบรวม หรือพ่อค้าคนกลาง ไปจนถึงปลายน้ำ ใครคือคนที่จนที่สุด ซึ่งคำตอบคือเกษตรกรต้นน้ำหรือชาวบ้านที่เป็นคนเลี้ยงวัวนั่นเอง พอเราได้คำตอบจึงมุ่งแก้ไขเลยว่าเราจะทำยังไงให้คนกลุ่มนี้ได้ประโยขน์จริง ๆ ซึ่งได้ทำออกมาเป็นนโยบายร่วมกันกับสภาเกษตรให้เอาบรรจุเข้าแผนของสภาเกษตรกรจังหวัด ซึ่งตรงนี้เหมือนเราเป็นสารตั้งต้นที่ทำให้เกิดนโยบายนี้ขึ้นมา

ความคาดหวังที่อยากจะให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตรงนี้ อยากให้ออกมาเป็นรูปแบบไหน

จริง ๆ แล้ว งานวิจัยชิ้นนี้เชื่อมโยงกับ SDG เรื่องความยากจน โดยในส่วนของการขจัดความยากจน นักวิจัยไม่สามารถที่จะขจัดความยากจนออกไปได้อยู่แล้ว แต่เราเป็นส่วนหนึ่งที่อยากจะช่วยขจัดความยากจนให้กับคนจนจริง ๆ และทำให้คุณภาพชีวิตของเขาดีขึ้น ตรงนี้จะเป็นส่วนสำคัญที่มหาวิทยาลัยในท้องถิ่นในพื้นที่อย่างมหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขตสระแก้ว ที่พอจะทำได้ แก่นสำคัญจริง ๆ คือการพัฒนาท้องที่แต่คนในท้องที่ไม่ได้ประโยชน์ เลยเกิดเป็นงานวิจัยชิ้นนี้ขึ้นมา เรื่องวัวเหมือนเป็นแค่ยกตัวอย่างขึ้นมา ประเด็นหลักจริง ๆ คือ การพัฒนาคุณภาพชีวิตคนยากจนในพื้นที่ โดยอาจมีเสียงสะท้อนจากคนในพื้นที่ว่าควรมีการเจอกันตรงกลางเพื่อให้ได้คำตอบที่ชัดเจนยิ่งขึ้น และมุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนยากจนในเขตพื้นที่ชายแดนให้ได้ประโยชน์มากขึ้น