ผศ.ดร.ชนากานต์ ลักษณะ (อาจารย์แนน) อาจารย์ประจำหลักสูตรนวัตกรรมการเกษตร คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยบูรพาวิทยาเขตสระแก้ว นักวิจัยผู้เชี่ยวชาญทางด้านการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และพรรณไม้น้ำ
ทำความรู้จักไม้น้ำและพรรณไม้ตระกูลอนูเบียส Anubias barteri Nana ‘Marble’
ไม้น้ำหรือพรรณไม้น้ำ เป็นพืชสำหรับประดับตู้ปลา ตู้พรรณไม้น้ำ หรือ ปลูกในตู้ terrarium (สวนในขวดแก้ว) พรรณไม้น้ำมีหลากหลายสายพันธุ์ Anubias barteri Nana ‘Marble’ หรือ อนูเบียสใบด่าง เป็นสายพันธุ์หนึ่งที่เป็นที่ต้องการของตลาดทั้งในและต่างประเทศ เนื่องจากมีใบด่าง จึงมีความสวยงาม มีมูลค่าทางการตลาดสูง แต่พันธุ์ไม้น้ำชนิดนี้มีการเจริญเติบโตช้า และการขยายพันธุ์ตามธรรมชาติก็ค่อนข้างช้า เนื่องจากมีลักษณะด่างใบมีพื้นที่สีขาวที่ไม่มีคลอโรฟิลล์ จึงทำให้ประสิทธิภาพในการสังเคราะห์แสงลดลง ซึ่งมีผลต่อการเติบโตและพัฒนาของพืช
การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อคืออะไร
การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ คือ การขยายพันธุ์พืชโดยใช้เนื้อเยื่อชิ้นเล็ก ๆ มาเพาะเลี้ยงในขวดและใช้สูตรอาหาร ซึ่งเป็นธาตุอาหารที่มีความสําคัญกับพืช ไม่ว่าจะเป็นธาตุอาหารหลักหรือธาตุอาหารรอง แล้วนําไปเพาะเลี้ยงในห้องที่ควบคุมสภาพอากาศ ซึ่งเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเนี่ยที่จริงแล้วมีการนํามาใช้นานมากแล้ว เป็นร้อยปีแล้วก็ว่าได้
เทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อถูกนำมาใช้อะไรในด้านการเกษตร
สําหรับในประเทศไทยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อทางด้านการเกษตรที่นํามาใช้ในพืชชนิดแรกๆ เลยก็คือกล้วยไม้ เนื่องจากว่ากล้วยไม้เนี่ย การที่จะขยายพันธุ์โดยธรรมชาติมันใช้เวลานานเขาก็เลยนํามาใช้ในการขยายพันธุ์ในห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อค่ะ และนอกจากนี้ก็จะมีพืชเศรษฐกิจอีกหลากหลายชนิดเลยไม่ว่าจะเป็นอ้อย ปาล์มน้ำมันและรวมถึงพืชสมุนไพร
งานวิจัยของอาจารย์มีอะไรที่แตกต่างจาก การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ที่เคยทำมาในอดีต
วิจัยของอาจารย์ จะทําการศึกษาไม้น้ำ ไม่แน่ใจว่าน้อง ๆ เคยรู้จักกันหรือเปล่า ไม้น้ำตระกูลอนูเบียส ถ้าใครเคยเลี้ยงปลานะคะ ก็จะเห็นไม้น้ำชนิดนี้อยู่ในตู้ปลาเป็นงานวิจัยที่อาจารย์สนใจในตอนนี้ โดยปกติเลยไม้น้ำตระกูลอนูเบียส ถ้าเพาะเลี้ยงโดยธรรมชาติจะใช้ระยะเวลาในการเจริญเติบโตช้ามากไม่พอกับความต้องการของตลาด
ซึ่งอาจารย์และนักวิจัยของคณะ ฯ เรามีความเชี่ยวชาญด้านการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชเศรษฐกิจอยู่แล้ว จึงใช้เทคนิคนี้ศึกษาการใช้แสงสีต่าง ๆ ที่จะมีผลส่งเสริมการเจริญเติบโตไม้น้ำ เนื่องจากแสงเป็นหนึ่งในปัจจัยที่กระตุ้นการสังเคราะห์แสง และการพัฒนาของพืชในสภาพปลอดเชื้อ ความยาวคลื่นของแสงแต่ละสีมีผลกระทบต่อเนื้อเยื่อพืชที่แตกต่างกัน ซึ่งถ้าสามารถหาชนิดของแสงที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของไม้น้ำชนิดนี้ได้ ก็จะทำให้การขยายพันธุ์ไม้น้ำชนิดนี้ด้วยเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อประสบความสำเร็จ สามารถเพิ่มจำนวนต้นได้มากกว่าการขยายพันธุ์ตามธรรมชาติ ดังนั้นเราจึงใช้เทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อซึ่งใช้เวลาสั้นแต่สามารถขยายพันธุ์ได้จํานวนมาก และใช้พื้นที่ไม่มากมีพื้นที่จำกัดก็สามารถเพาะเลี้ยงได้ โดยไม่จําเป็นต้องใช้มีฟาร์มขนาดใหญ่ก็ทำได้
ในปัจจุบันความต้องการของไม้น้ำตระกูลอนูเบียส และราคาเป็นเช่นไร
ความต้องการไม้น้ำตระกูลอนูเบียสในปัจจุบันมีความต้องการสูงมาก เพราะด้วยความที่เป็นไม้น้ำและเป็นพืชที่อยู่ในเขตเมืองร้อน ไม่สามารถขยายพันธุ์ได้ในพื้นที่หนาวได้ ดังนั้นประเทศไทยจึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะที่จะขยายพันธุ์พืชไม้น้ำชนิดนี้ค่ะ รวมทั้งในประเทศไทยก็มีผู้นิยมเลี้ยงปลาสวยงามรวมไปถึงการจัดตู้ปลาก็จำเป็นจะต้องใช้พืชชนิดนี้เป็นอย่างสูงค่ะ ส่วนราคาถ้าในประเทศไม้น้ำต้นสีเขียวที่เราเห็นจะตกต้นละประมาณ 50 บาท แต่ถ้าเป็นเหมือนที่อาจารย์ทําวิจัยอยู่ตอนนี้เป็นไม้น้ำตระกูลอนูเบียสที่มีลักษณะด่างราคาก็จะสูงขึ้น แต่ถ้าเราส่งออกราคาก็จะเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัวค่ะ จากเดิม 50 บาท ก็อาจจะเพิ่มเป็น 300-400 บาท ซึ่งถือว่าเป็นที่ต้องการของตลาด ก็เลยทําให้ในปัจจุบันมีความต้องการไม้น้ำตระกูลอนูเบียสสูงมาก
ถ้าอยากเรียนเรื่องเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเพื่อการเกษตร ต้องเรียนหลักสูตรอะไร
สำหรับการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในสาขานวัตกรรมการเกษตร คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขตสระแก้ว เราได้เปิดสอนวิชาเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช เศรษฐกิจและพืชสมุนไพร ถ้าน้อง ๆ สนใจที่จะเรียนวิชานี้ นอกจากเราจะสอนในการขยายพันธุ์ไม้น้ำ
ก็ยังมีพืชเศรษฐกิจอื่น ๆ ไม่ว่าจะอ้อย มะพร้าว ปาล์มน้ำมัน นอกจากนี้เรายังสอนการขยายพันธุ์ เพราะว่าอย่างที่ทราบกันดีว่าพืชสมุนไพรปัจจุบันนี้สมุนไพรที่ขยายพันธุ์ตามธรรมชาติเราไม่สามารถควบคุมปริมาณสารสําคัญได้ ทีนี้ถ้าน้อง ๆ อยากจะเปิดบริษัทในอนาคต อยากจะผลิตพืชสมุนไพรให้ได้ปริมาณสารที่คงที่ เทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเป็นเทคนิคหนึ่งที่จะใช้ในการแก้ปัญหาให้ได้ปริมาณสารสําคัญที่คงที่ได้ รับรองว่าเรียนจบออกไป ทำได้ ทำเป็นทุกคนค่ะ
สำหรับน้อง ๆ ที่สนใจที่จะสมัครเรียนในสาขานวัตกรรมเกษตร คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยบูรพาวิทยาเขตสระแก้ว สามารถสอบถามได้ที่ Facebook Fanpage คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขตสระแก้ว ได้เลยค่ะ
รายละเอียดเพิ่มเติม : คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขตสระแก้ว
โทร 037 261 802
www.sakaeo.buu.ac.th
